’To, co wydaje się destrukcją jest w istocie kształtowaniem przestrzeni torowisk do innych potrzeb’.

tetraktys wpisany w odwrócone serce - symbol Jakuba Boehme

Układam sobie fiszki z cytatami z powieści Piotra Pazińskiego p.t. "Pensjonat". Na koniec pozostawiłem sobie fragment, który przyciągnął moją uwagę z dwóch przyczyn: po pierwsze z powodu precyzyjnych i jakby kubistycznych architektonicznych motywów a z drugiej strony onirycznej, marynistycznej metaforyki. Czytałem sobie półgłosem te na wpół techniczne a na wpół poetyckie słowa i wyobrażałem sobie ten opis jako dynamiczny przestrzenny hipertekst. Pulsował mi w głowie projekt awangardowej ARCHITEKSTURY: "Minąłem bramę. Oświetlona sylwetka pensjonatu odcinała się twardą krawędzią od gęstej zawiesiny nocy. Przedziwna budowla. Nigdy nie potrafiłem go dobrze odtworzyć w pamięci, jak to można zrobić ze zwyczajnym domem, złożonym z wejścia , ścian, okien, dachu i komina. Nasz został zaprojektowany z rozmaitych figur geometrycznych zgodnie z zasadą funkcjonalności. Wielkomiejska prostota zaklęta w mnogości brył i prostych kątów, której podporządkowano rytmiczną fasadę. Tak mówią. Ja wiem, że zawsze osobliwie wyglądał w tym miejscu, choć zna ono wiele dziwów architektury. Długi jak stonoga i nieco rozlazły. Jego obejście to już była cała wyprawa z wymijaniem wszystkich ganków i przybudówek, schodków prowadzących w górę i w dół, do najciekawszych piwnic , których nie pozwalano zwiedzać, a to tam mieściła się maszynownia tajemniczego okrętu, którym nasz dom stawał się podczas wielkich deszczów, kiedy woda zalewała mostek kapitański, a szerokie fale rozbryzgiwały się z hukiem o iluminatory kabin pokładu pasażerskiego. Wtedy siedzieliśmy w środku wsłuchani w ryk sztormu i bębnienie ulewy i zdawało się, że zaraz zerwiemy się z jakiejś trzymającej nas jeszcze uwięzi, a pęd wichury porwie nas z sobą i polecimy naprzód, gnani coraz prędzej i prędzej na grzbietach grzywiastych bałwanów. I będziemy tak lecieć całą noc, a może i cały następny dzień, aż znikniemy gdzieś w przepastnych odmętach i tylko płonące żyrandole w sali balowej znaczyć będą nasze położenie na dnie oceanu."

fot. Zdzisław Maruszczak/remix B.Z.

Apokryfy i akrostychy, pączkujące historie i treści ukryte. Nie umiem już i nie chcę opowiadać linearnie i "po bożemu". Monolog wewnętrzny albo przynajmniej solilokwium. Herezje formalne narzucone na tekst kanoniczny. Bohaterowie spoza aktualnej listy tematycznej. A jednak obecni jako temat. Ten temat. Czy gdyby nie Zenon Fajfer i jego spektakl "Pieta" zwróciłbym uwagę na TETRAKTYS, pitagorejską figurę, która potem wiele razy miała mi się o sobie przypominać? Nie tylko w "Piecie"- ten zagadkowy trójkąt odgrywa ważną rolę także innych tekstach Fajfera. Otwieram skrzynkę na e-maile z elektronicznym listem od Zenona. W załączniku - ukryta poezja. "Wiersz ten ukazał się w Odrze nr 7-8/2009 i pochodzi z cyklu Emanacje, nad którym od jakiegoś czasu pracuję. W tej chwili gotowych jest 7 utworów, docelowo będzie 28 lub 21. Jak w każdym moim wierszu emanacyjnym, jest tam ukryty wymiar, dla dociekliwych czytelników (cały utwór został wywiedziony w kilku warstwach z jednego słowa). W tym przypadku jednak na strukturę emanacyjną dodatkowo została nałożona figura pitagorejskiego bożka - tetraktysu, odzwierciedlona w układzie strof i wersów. Podobny charakter ma również liczba słów - zarówno widzialnych jak i niewidzialnych - tworząca dwie liczby trójkątne (jak wiadomo, najbardziej znaną liczbą trójkątną jest właśnie tetraktys)."-napisał mi Zenon. Jego poetyckie tetraktysy obkaszałem wzrokiem w lecie. Tę "Odrę" kupiłem w lipcu w prasowym sklepiku w Tarnowie. Nurt pamięci teraz popłynął mi bystro mortualnym palindromem jak "sok z kos".

tetraktys/źródło www/ remix B.Z.

Zachowując wszelkie proporcje, ale gdy czytałem erudycyjną książkę Pazińskiego o Joyce'ie, przypomniałem sobie własną pracę magisterską na temat żydowskich motywów w twórczości Aleksandra Wata. Osią interpretacyjną uczyniłem motyw literowego lustra. Strawestowałem tytuł pisanego w gorączce młodzieńczego dzieła Wata ‘JA z jednej strony i JA z drugiej strony mego mopsożelaznego piecyka’. Zamieniłem go w rodzaj palindromu: ‘WAT z jednej strony i TAW z drugiej strony mopsożelaznego piecyka’. Życie po dwóch stronach zwierciadła losu. Młodzieńczy futurystyczny pseudonim – WAT, energia nihilistycznego obrazoburstwa. A z drugiej strony- TAW, ostatnia litera alfabetu hebrajskiego, fenicki krzyż, biblijne piętno na czołach ocalonych, znak życia, rysunek kredą na czarnej śmiertelnej tablicy. Napisałem w końcu tę pracę, przełamałem opór akademików. Nie chciałbym, aby to teraz nieskromnie zabrzmiało. Stwierdzam tylko fakt. Wspominam go po latach i myślę o promotorze Piotra Pazińskiego. Wyobrażam sobie, że profesor Michał Głowiński z pewnością nie miał żadnych zahamowań przed wpuszczeniem "wirusa" heterodoksji do szacownego ciała nauki o literaturze.

Czytałem kilka razy, tam i z powrotem, teoretycznoliteracki wstęp Piotra Pazińskiego do jego książki „Labirynt i drzewo. Studia nad ‘Ulissesem’ Jamesa Joyce’a: ”’Labirynt i drzewo’ składa się z dziesięciu powiązanych ze sobą i nawzajem się uzupełniających tekstów, uporządkowanych tak, by tworzyły razem figurę pitagorejskiego tetraktysu, co powinno podkreślić naturę ‘Ulissesa’, opartej na jasno określonym schemacie i stanowiącej dzięki niemu spójny system.” Te słowa zdumiały mnie podwójnie, raz z powodu koincydencji, dwa- bo pamiętam z jakim oporem niektórych profesorów spotykają się często podobne teorie i schematy interpretacyjne.

Yod to dziesiąta litera alfabetu hebrajskiego. Czy spoczywa na niej teraz elektroniczny yad twego kursora? Kliknij i zobacz znak na wznak, po drugiej stronie lustra ekranu, nawet jeśli to nie jest aż tak jednoznaczne i wymaga dodatkowego ruchu w wyobraźni.

jad/źródło www/remix b.z.

Regularność marzenia jak zaklęcie cyfrowego szyfru. Lekturę przewodnika Piotra Pazińskiego "Dublin z Ulissesem" rozpoczynam od rozdziału dziesiątego zatytułowanego "Błędne Skały". Płynę wzrokiem po czerwonym morzu liter. Tym kolorem zaznaczono cytaty z Joyce'a: "Na moście O' Connella wiele osób dostrzegło dostojną postać i wesoły ubiór pana Denisa J. Maginni, profesora tańców etc." Zamiast tańców przeczytałem czyTańców- moje błędne skały dla okrętu oka. Dwie strony dalej fotografia pubów przy ulicy Temple Bar. Nagle uderza mnie nazwa szyldu ---> "Vat House". Tym razem mam przy sobie aparat. Projektuję zdjęcie: będzie na nim książka Pazińskiego otwarta na stronach 108 i 109 oraz mój palec wskazujący znaczącą nazwę na fotografii dublińskiego lokalu. Włączam aparat i nagle cyfrówka mi gaśnie. Padła w niej bateria. Wkurzony na siebie decyduję, że nie dam żadnego zdjęcia. Opiszę tylko swój kolejny głupi błąd.

Odkryłem w sobie dawno dawną dzielnicę-filigran: jak czarno-Białe Miasto w telewizji Tel Aviv, kubiki z kraju kibuców czasami widuję z moich okien po drugiej stronie Nowohuckich Łąk.

Zanim zacząłem po prostu czytać rozmowę redaktora naczelnego „Lampy” Pawła Dunin Wąsowicza z autorem powieści „Pensjonat”, wpatrywałem się dłuższą chwilę w bauhausowate prostopadłościany, które zawsze wywołują we mnie dwuznaczne niemęskie uczucie: błogości i bólu fantomatycznego. To jak tęsknota za czymś, czego nigdy nie utraciłem.

We wrześniu zeszłego roku przeczytałem w piśmie literackim „Lampa” wywiad z Piotrem Pazińskim. Przyznam, że do jego lektury przyciągnął mnie najpierw nie tyle tytuł czy temat rozmowy, co architektura. Na fotografiach zamieszczonych w miesięczniku ujrzałem intrygującą przedwojenną bryłę, jak się okazało: żydowskiego ośrodka wypoczynkowego w Otwocku o nazwie „Śródborowianka”. Ta nazwa zabrzmiała mi w uszach jak żeński rzeczownik do n-tej potęgi, chlebnikowowski pierwiastek-korzeń, wielomian literacki, niby „leśmian” liczby. Wielościan wyglądał tak, jakby zaprojektował go kafkowski geometra. Techniczny rysunek domu marzycieli, płynących w wyobraźni do kraju-raju za morzem.

.... maszynownia tajemniczego okrętu
którym nasz dom stawał się podczas wielkich deszczów
kiedy woda zalewała mostek kapitański
a szerokie fale rozbryzgiwały się z hukiem
o iluminatory kabin pokładu pasażerskiego

Wtedy siedzieliśmy w środku
wsłuchani w ryk sztormu i bębnienie ulewy
i zdawało się że zaraz
zerwiemy się z jakiejś trzymającej nas jeszcze uwięzi
a pęd wichury porwie nas z sobą
i polecimy naprzód
gnani coraz prędzej i prędzej
na grzbietach grzywiastych bałwanów

I będziemy tak lecieć całą noc
a może i cały następny dzień
aż znikniemy gdzieś w przepastnych odmętach
i tylko płonące żyrandole w sali balowej
znaczyć będą nasze położenie na dnie oceanu