Piwnica pod Baranami / fot. oficjalna strona zespołu

Piwnica pod Baranami


kraj: Polska
gatunek: poezja śpiewana, piosenka literacka, piosenka kabaretowa
dekady: 1950, 1960, 1970, 1990, 2000
Słuchaj w radiach:

RMF Piosenka Literacka

biografia

Krakowski kabaret założony przez Piotra Skrzyneckiego. Istnieje nieprzerwanie od 1956 roku. To w nim powstawały przez lata piosenki i przedstawienia, które były synonimem życia kulturalnego nie tylko w Krakowie. Należeli tu między innymi – Krzysztof Litwin, Tadeusz Kwinta, Wiesław i Anna Dymni, Andrzej Wajda, Jerzy Turowicz, Dorota Terakowska, Jan Nowicki, Agnieszka Osiecka, Zbigniew Książek czy Elżbieta Towarnicka. Przyjaźń z zespołem deklarowali zawsze Sławomir Mrożek, Czesław Miłosz, Andrzej Szczeklik oraz Marian Eile. Z Piwnicą współpracował także Alosza Awdiejew, a epizod „piwniczny” ma za sobą Konrad Materna.

Pierwotnie miał być miejscem spotkań krakowskich studentów. Oficjalne otwarcie nastąpiło 26 maja 1956 r. Wśród założycieli Piwnicy byli, oprócz Skrzyneckiego, także - Bronisław Chromy i Krzysztof Penderecki.

W pierwszych występach brali udział między innymi Piotr Skrzynecki, Barbara Nawratowicz, Krzysztof Litwin, Tadeusz Kwinta, Mieczysław Święcicki, Joanna Olczak-Ronikier, Mirosław Obłoński, Wiesław Dymny, Irena Kika Szaszkiewiczowa, Jan Güntner, Kika Lelicińska, Joanna Plewińska czy Maria Nowotarska.

Kierownikiem literackim i autorką scenografii, zwana „mózgiem i duszą Piwnicy” była Janina Garycka.

Pod koniec lat 50. Piwnica stała się centrum jazzu w Polsce. Grali tutaj między innymi Krzysztof Komeda, Andrzej Kurylewicz, Jan Ptaszyn Wróblewski, Andrzej Dąbrowski, Wojciech Karolak, Zbigniew Namysłowski. Śpiewała tu Wanda Warska. Środowisko jazzowe wspierali – malarz i scenograf Jerzy Skarżyński, czy pisarz Leopold Tyrmand.

Lata 60. to pojawienie się Ewy Demarczyk, która wspólnie z kompozytorem Zygmuntem Koniecznym wypromowała kabaret na całą Polskę oraz Leszka Długosza – poety i śpiewaka, kompozytorów - Stanisława Radwana i Andrzeja Zaryckiego oraz Krystyny Zachwatowicz (drugiej żony Andrzeja Wajdy). Z drugiej strony pojawiła się w Piwnicy tak zwana druga fala jazzu – Janusz Muniak, Tomasz Stańko, czy Janusz Stefański.

Szczyt dokonań scenicznych przypadł dla formacji na dwie dekady – 60. i 70. To wtedy ukuto opinię, że zespół jest jedną z najlepszych grup artystycznych w kraju. Tematyka, którą brali na warsztat bywała momentami zaskakująca – jak choćby opis rozmnażania ślimaków ze starej encyklopedii.

Po 1976 roku z Piwnicy odeszli - Ewa Demarczyk, Krzysztof Litwin, Krystyna Zachwatowicz, Mirosław Obłoński czy Mieczysław Święcicki. Skrzynecki przyjął wtedy na ich miejsce nowych twórców – miedzy innymi Marka Grechutę, Jacka Wójcickiego, Annę Szałapak, Olę Mauer, Andrzeja Maja, Grzegorza Turnaua, Beatę Rybotycką, Dorotę Ślęzak, Leszka Wójtowicza czy Tamarę Kalinowską. Za muzykę odpowiedzialni byli, obok dotychczasowych, Jak Kanty Pawluśkiewicz, Zbigniew Preisner czy Zbigniew Raj.

Lata 70. i 80. to kolejny wysyp znakomitych artystów jazzowych w Piwnicy – Jarosław Śmietana, Krzysztof Ścierański, Marek Bałata, Andrzej Cudzich oraz grupa Osjan.

W 1996 roku powrócono do zarzuconej tradycji i zorganizowano w Piwnicy Letni Festiwal Jazzowy.

Do tradycji przeszły hucznie obchodzone rocznice założenia Piwnicy oraz urodziny Piotra Skrzyneckiego, celebrowane nawet po jego śmierci w formie koncertów w krakowskim Teatrze imienia Juliusza Słowackiego.

Najsłynniejszy założyciel formacji umarł w 1997 roku. Piwnicę zamknięto. Rok później wznowiła swoją działalność, choć wielu, w tym Leszek Długosz, uważa, że dzisiejszy kabaret to już inny zespół. Obecnie koncerty prowadzi Marek Pacuła, a dyrektorem artystycznym kabaretu jest Piotr Ferster.

W 2007 roku reaktywował się Jazz Club pod Baranami jako Old Jazz Swinging Stars.

Graj!