Rodzaje kaszlu
Kaszel to naturalny odruch obronny organizmu, który pozwala oczyścić drogi oddechowe z nadmiaru wydzieliny, pyłów, gazów czy ciał obcych. Można go klasyfikować na różne sposoby, ale najważniejszy jest podział według czasu jego trwania. Wyróżnia się [1]:
- kaszel ostry, trwający krócej niż trzy tygodnie,
- podostry – od 3 do 8 tygodni,
- przewlekły – powyżej 8 tygodni.
Jak odróżnić kaszel suchy od mokrego?
Innym kryterium rozróżniania kaszlu jest obecność wydzieliny. Kaszel mokry jest produktywny i towarzyszy mu odkrztuszanie plwociny, w przeciwieństwie do kaszlu suchego. Ten drugi zaś często jest drażniący – zwłaszcza w nocy [1].
Co może powodować kaszel?
Kaszel jest najczęstszym objawem chorób układu oddechowego i może mieć wiele przyczyn.
Kaszel ostry najczęściej towarzyszy zakażeniom wirusowym górnych dróg oddechowych. Może również występować w przebiegu infekcji bakteryjnych, na przykład krztuśca. Inne możliwe przyczyny ostrego kaszlu obejmują:
- dostanie się ciała obcego do dróg oddechowych,
- napady astmy,
- zaostrzenia przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP),
- zapalenie płuc,
- zatorowość płucną.
Kaszel może być suchy lub mokry, a jego charakter często podpowiada lekarzowi, jaka jest przyczyna.
Kaszel podostry natomiast, utrzymujący się od 3 do 8 tygodni, zwykle pojawia się po przebytym zakażeniu wirusowym, gdy drogi oddechowe regenerują się po uszkodzeniu nabłonka [2].
Przewlekły kaszel – przyczyny
Przewlekły kaszel, trwający ponad 8 tygodni, często ma kilka jednoczesnych przyczyn. Najczęściej wynika ze spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła, jako następstwo przewlekłego nieżytu nosa, alergii lub przewlekłego zapalenia zatok przynosowych. Charakterystyczna jest wówczas śluzowa, gęsta plwocina.
Ponadto przewlekły kaszel może wskazywać na [2]:
- astmę,
- przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP),
- refluks żołądkowo-przełykowy,
- przyjmowanie niektórych leków, np. inhibitorów konwertazy angiotensyny,
- przebyte infekcje dróg oddechowych.
W rzadszych przypadkach kaszel o charakterze przewlekłym może wynikać z choroby nowotworowej, podrażnienia dróg oddechowych pyłami lub chemikaliami, gruźlicy czy chorób śródmiąższowego płuc [2]. Tego rodzaju objaw pojawia się również u osób palących lub narażonych na częsty kontakt z dymem tytoniowym.
Diagnostyka kaszlu
Diagnostyka kaszlu rozpoczyna się od dokładnego wywiadu i badania fizykalnego, podczas którego lekarz określa rodzaj kaszlu, jego czas trwania, okoliczności wywołujące i objawy towarzyszące.
W przypadku kaszlu ostrego i podostrego bez niepokojących objawów, zwykle nie są potrzebne dodatkowe badania. Jeśli pojawiają się symptomy alarmowe, lekarz może zlecić RTG klatki piersiowej. Ocenia także utlenowanie krwi, a w razie potrzeby poszerza diagnostykę o badania układu oddechowego, krążenia oraz mikrobiologiczne badanie plwociny. Przy kaszlu przewlekłym diagnostyka obejmuje badania obrazowe, ocenę czynnościową płuc, konsultację laryngologiczną oraz (w razie potrzeby) bronchoskopię lub badania w kierunku alergii i refluksu [3].
Leczenie kaszlu u dorosłych
Leczenie kaszlu zależy od jego charakteru oraz przyczyny. Terapia polega na wdrożeniu kilku zmian w codziennych nawykach, zastosowaniu metod niefarmakologicznych oraz na przyjmowaniu odpowiednio dobranych leków.
Niefarmakologiczne i domowe sposoby na kaszel
Niefarmakologiczne i domowe sposoby na łagodzenie kaszlu obejmują przede wszystkim zmianę stylu życia i eliminację czynników drażniących.
Ważne jest zaprzestanie palenia tytoniu i unikanie biernego wdychania dymu, ograniczenie narażenia na zanieczyszczenia środowiskowe i zawodowe, modyfikacja diety, normalizacja masy ciała oraz zwiększenie aktywności fizycznej.
Pomocna jest też fizjoterapia, która wspomaga zarówno kaszel produktywny (techniki kaszlu, drenaż ułożeniowy, ćwiczenia oddechowe), jak i suchy (rehabilitacja foniatryczna). Duże znaczenie ma też odpowiednie nawodnienie i dbanie o odpowiednie warunki w pomieszczeniach, w tym o temperaturę oraz wilgotność powietrza.
Farmakologiczne metody leczenia kaszlu
Leki na kaszel dobiera się w zależności od rodzaju kaszlu. Preparaty dostępne w aptece najczęściej mają postać syropu na kaszel lub tabletek, a podstawowym kryterium wyboru jest obecność wydzieliny lub jej brak.
W kaszlu suchym, gdy istnieją wskazania, stosuje się preparaty przeciwkaszlowe o działaniu ośrodkowym (np. dekstrometorfan, kodeina), które hamują odruch kaszlowy w ośrodku rdzeniowym. Można podawać również leki obwodowe (np. lewodropropizyna), które miejscowo blokują nadreaktywność receptorów kaszlowych.
Natomiast w przypadku kaszlu mokrego rekomendowane są leki mukoaktywne, które wspomagają usuwanie wydzieliny poprzez rozrzedzający wpływ na śluz, zwiększenie odkrztuszania czy poprawę transportu śluzowo-rzęskowego. Należą do nich, np. N-acetylocysteina, erdosteina, ambroksol (składnik leku Deflegmin) i karbocysteina. Glikokortykosteroidy wziewne są stosowane rzadziej, np. przy zaostrzeniach astmy lub przewlekłych stanach zapalnych dróg oddechowych [1].
Artykuł na zlecenie marki Deflegmin
Źródła
[1] Krenke, R., Chorostowska-Wynimko, J., & Dąbrowska, M. (2018). Postępowanie w kaszlu u osób dorosłych–rekomendacje dla lekarzy rodzinnych. Lekarz POZ, 6(4), 425-52.
[2] Wiercińska M., Kaszel - rodzaje, przyczyny, leczenie, Medycyna Praktyczna, 2022: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/70135,kaszel-rodzaje-przyczyny-leczenie
[3] Szczeklik W., Jankowski M., Jassem E., Krajnik M., Kaszel. Podręcznik Interna. Medycyna Praktyczna, 2025: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.I.1.16.