Eksperyment na siostrach Polgár – jak ojciec stworzył najlepsze szachowe rodzeństwo w historii
László Polgár był pedagogiem i wierzył, że wybitne zdolności są wynikiem wczesnej, intensywnej i świadomej edukacji, a nie wrodzonego talentu. Jeszcze zanim miał dzieci, szukał partnerki, która zgodzi się z nim przeprowadzić taki eksperyment wychowawczy. Jego żona Klára zaakceptowała ten pomysł i gdy urodziły im się trzy córki: Zsuzsa/Susan (ur. 1969), Zsófia/Sophia (ur. 1974) i Judit (ur. 1976), László zaczął działania w imię zasady, że „Geniuszy się nie rodzi, geniuszy się tworzy”.
Wszystkie zaczęły od piątego roku życia i przez 8-9 godzin dziennie zgłębiały jedną dziedzinę – opowiada László w dokumencie „Królowa szachów”.
Dzieciństwo wśród figur szachowych
Ojciec, będący trenerem szachowym, od najmłodszych lat ćwiczył z dziewczynkami rozmaite otwarcia i strategie. Siostry nie chodziły do publicznej szkoły – uczyli ich rodzice, a główny nacisk był kładziony na szkolenie szachowe.
Jeden trener przychodził od 10 do 13. Drugi od 14 do 17, a kolejny od 17 do 21. Nasz dzień kręcił się wokół szachów – wspomina w filmie Judit.
Mało tego, cały dom wypełniony był materiałami, które mogły pomóc siostrom grać jeszcze lepiej. Ojciec przygotował cały zestaw fiszek ze strategiami, a na ścianie zamontował plansze, na których ćwiczyć miały taktykę.
Siostry Polgár podbijają szachowe Węgry
Kiedy dziewczyny potrafiły już grać na dobrym poziomie, ojciec chciał zrobić wszystko, aby walczyły z najlepszymi – w tym wypadku byli to mężczyźni. Niestety szachy przez lata były grą zdominowaną przez męskich zawodników, a kobiety nie były dopuszczane do większych turniejów. Kolejnym utrudnieniem okazała się polityka, ponieważ w komunistycznych Węgrzech otrzymanie pozwolenia na wyjazd z kraju na zawody nie należało do łatwych zadań. László nie pozwolił jednak, aby takie problemy zatrzymały jego eksperyment.
Judit wygrywała więc wszystko, co mogła wygrać w kraju, a jej celem było zagranie z rosyjskim szachistą Garri’m Kasparowem. Równie dobrze radziło sobie jej rodzeństwo – w 1984 roku Susan była światową jedynką w damskim rankingu.
„Geniuszy się nie rodzi, geniuszy się tworzy”
W końcu siostrom udało się otrzymać zgodę na wyjazd poza Węgry. Razem z Ildikó Mádl były krajową reprezentacją podczas olimpiady szachowej w 1988 roku – Judit poprowadziła szachistki do zwycięstwa, odbierając złoty medal niepokonanym Sowietkom. Ten moment sprawił, że w ich ojczyźnie zaczęto zupełnie inaczej patrzeć na córki László Polgára.
Na przestrzeni lat sukcesy dziewczyn wielokrotnie udowodniły, że teza László o wychowaniu geniusza była prawdziwa. Szachistki osiągnęły wyjątkowe sukcesy, zarówno w szachach kobiecych, jak i – co ważniejsze – w rywalizacji z absolutną światową elitą open.
Sukcesy sióstr Polgár
Judit uznawana jest za najwybitniejszą szachistkę w historii. W 1991 roku została najmłodszą arcymistrzynią świata – miała 15 lat i 4 miesiące, co pobiło rekord Bobby’ego Fischera. To też najwyżej notowana kobieta w historii (8. miejsce w rankingu FIDE, 2005), która znalazła się w ścisłej czołówce open. Pokonała 11 mistrzów świata, m.in. Kasparowa, Karpowa, Ananda.
– Z jednej strony niemiło czuć się częścią eksperymentu. Nigdy nie uważałam, że jestem genialna. Wiem, że moje sukcesy zawdzięczam w 95% ciężkiej pracy i zaangażowaniu, a to z kolei wpoili mi rodzice. To ojciec pokazał mi piękno szachów, uświadomił, do czego jestem zdolna, że mogę być wielka. Ludzie muszą w ciebie wierzyć, trzeba też wierzyć w siebie – mówi po latach w dokumencie.
Susan została mistrzynią świata kobiet, i pierwszą kobietą, która zdobyła tytuł arcymistrza poprzez normy w turniejach open. W lipcu 2005 ustanowiła w Palm Beach na Florydzie rekord świata w grze symultanicznej – w ciągu 16 godzin i 30 minut rozegrała 326 partii (zwyciężając w 309, remisując 14, a 3 przegrywając. Osiągnięcie to zostało wpisane do księgi rekordów Guinnessa.
Sophia dostała tytuł międzynarodowej mistrzyni i choć nie zrobiła aż tak dużej kariery jak jej rodzeństwo i tak była uznawana za najzdolniejszą z całej trójki. Poza grą, interesowała się sztuką, była też artystycznie uzdolniona, co zaprowadziło ją na studia w Avni Institute of Arts and Design.