Irving Berlin / fot. oficjalna strona artysty

Irving Berlin


kraj: USA
gatunek: filmowa
dekady: 1910, 1920, 1930, 1940, 1950, 1960
Prawdziwe nazwisko Israel Isadore Baline (pisane również jako Beilin). Amerykański kompozytor i autor tekstów żydowskiego pochodzenia. Był jednym z nielicznych autorów tworzących na Broadwayu, którzy pisali zarówno muzykę jak i teksty do swoich musicali. Pomimo tego, że nie był z wykształcenia muzykiem, przy pomocy wielu muzycznych współpracowników napisał ponad 3 000 utworów. Wiele z nich stało się światowymi przebojami - „White Christmas”(Oskar), „God Bless America” czy „There’s No Business Like Show Business”. Jest autorem muzyki do 17 filmów i 21 przedstawień Bradwayowskich. W1986 roku otrzymał za osiągnięcia życiowe Grammy Lifetime Achievement Award.

Urodził się 11 maja 1888 roku w żydowskiej rodzinie Leah (Leny) Yarchin i Mosheh (Mosesa) Baline w miejscowości Mogilev na Białorusi (niektóre źródła podają, że był to Tuymen w Rosji). Wraz z rodziną wyemigrował do USA w 1893 roku. Jego ojciec był kantorem w synagodze i dorabiał potwierdzając koszerność mięsa.

W 1896 roku zmarł ojciec Irwinga, co sprawiło, że ten musiał podjąć pracę zarobkową, aby utrzymać się przy życiu. Podejmował się różnych zajęć – między innymi sprzedawał gazety. Pracował także jako śpiewający portier w Pelham’s Cafe w Chinatown – został wtedy poproszony, aby napisać oryginalną piosenkę dla kawiarni. Wspólnie z pianistą Nickiem Nicholsonem stworzyli utwór „Marie from Sunny Italy”, który został wkrótce opublikowany. Choć zarobił tylko 37 centów zyskał nowy pseudonim – I. Berlin.

Początkowo Berlin pisał tylko teksty utworów. Zaczął pisać muzykę w wyniku nieporozumienia. Ktoś kupił od niego tekst do utworu „Dorado”, myśląc że autor ma już muzykę. Choć Irwing nie umiał wtedy jeszcze grać na żadnym instrumencie, udawało mu się przy pomocy innych artystów napisać muzykę. Przez całe życie wspomagali go niewymienialni jako współtwórcy muzycy, tacy jak Cliff Hess, Arthur Johnston i Helmy Kresa.

Berlin sam nauczył grać się na fortepianie – używał w trakcie gry głównie czarnych klawiszy instrumentu. Miał nawet specjalny fortepian z drążkiem pod klawiaturą, umożliwiającym mu mechaniczną transkrypcję muzyki. Najpierw wymyślał sobie całą piosenkę, a dopiero później dyktował ją aranżerom.

Początkowo Berlin zdobywał popularność jako twórca piosenek do wodewilowych przedstawień, jednak prawdziwy rozgłos przyniósł mu utwór „Alexander’s Ragtime Band”, napisany w 1911 roku przy pomocy Alfreda Doyla. Autor stał się jedną z największych gwiazd Tin Pan Alley (nowojorskiego stowarzyszenia muzyków i kompozytorów). Utwór wielokrotnie trafiał na listy przebojów za sprawą wykonań choćby Louisa Armstronga w 1937 roku czy duetu Bing Crosby – Connee Boswell rok później.

Pierwszym pełnym dziełem Berlina był musical „Watch Your Step” z 1914 roku, zawierający wiele synkopowanych rytmów muzycznych. Rok później powstało przedstawienie „Stop! Look! Listen!” napisane w podobnym klimacie.

W 1917 roku, podczas I wojny światowej, muzyk wstąpił do armii amerykańskiej i wystawił rewię „Yip Yip Yaphank” podczas przebywania w bazie Upton w Yaphank w Nowym Jorku, w której udział wzięli stacjonujący tam żołnierze. Był to swego rodzaju patriotyczny hymn na cześć armii USA. Wiele z piosenek zawartych w przedstawieniu trafiło na ścieżkę dźwiękową filmu „This Is The Army” z 1943 roku (muzyk sam zaśpiewał utwór „ How I Hate to Get Up in the Morning"). Berlin na potrzeby rewii napisał pierwotną wersję „God Bless America”, jednak nie użył jej w przedstawieniu. Utwór ukazał się dopiero 20 lat później i wiele osób chciało zrobić z piosenki hymn narodowy. Po atakach z 11 września 2001 roku członkowie Kongresu wyszli na stopnie Kapitolu i odśpiewali wspólnie pieśń Berlina.

Po wojnie Berlin wybudował własny teatr, nazwany Music Box. Pierwszym przedstawieniem było „The Music Box Revue of 1921”. Większość przedstawień muzyka na Broadwayu wzięło się z rewii. Należy tu wymienić „The Coconauts” z 1925 roku z udziałem braci Marx, „Face the Music” z 1932 roku czy „As Thousands Cheer” z 1933.

Podczas drugiej wojny światowej za pozwoleniem generała George Marshalla, Berlin wystawił rewię „This Is The Army”. Premiera miała miejsce 4 lipca 1942 roku. Sztuka była wystawiana przez 3 lata na Broadwayu oraz wielokrotnie na całym świecie.

Największy sukces na Broadwayu przyniósł Berlinowi musical „Annie Get Your Gun” z 1946 roku, napisany przy pomocy Herbeta Fieldsa i jego siostry Dorothy (autorzy libretta). Przedstawienie wystawiono w sumie 1 147 razy. Początkowo muzyk nie chciał przyjąć zlecenia, a jedna z najsłynniejszych piosenek z musicalu, zatytułowana „There’s No Business Like Show Business” o mały włos nie znalazłaby się w przedstawieniu.

Kolejne przedstawienie „Miss Liberty” z 1949 roku okazało się klapą. Dopiero następne, „Call Me Madam” z 1950 znów przyniosło mu rozgłos. Jego ostatnie przedstawienie, zatytułowane „Mr. President”, wystawione w 1962 roku okazało się niestety klapą, choć na premierze pojawił się ówczesny prezydent USA, John F. Kennedy. Po wystawieniu sztuki Berlin usunął się z życia publicznego.

Irving Berlin tworzył również muzykę do filmów. Zadebiutował na tym polu w 1922 roku muzyką do „Toll of the Sea”. W 1926 roku napisał utwór „Blue Skies”, który stał się przebojem i znalazł się na ścieżce dźwiękowej filmu „The Jazz Singer”. Ponadto jego utwory można usłyszeć w „Top Hat” (1935), „On the Avenue” (1937), „Gold Diggers In Paris” (1938), „Świąteczna Gospoda” z 1942 roku (tu znalazł się jego największy przebój „White Christmas”, który zaśpiewał Bing Crosby, a później wielokrotnie nagrywali swoje wersje inni artyści), Blue Skies” (1946) czy „Easter Parade” (1948). Ponadto kilka z jego musicali Broadwayowskich zostało sfilmowanych, jednak nie odniosły one takiego sukcesu, jak pierwowzory.

W 1942 roku „White Christmas” zostało wydane na płycie (Crosby musiał ponownie nagrać wokal, gdyż oryginalna taśma uległa zniszczeniu). Album osiągnął sprzedaż powyżej 30 milionów egzemplarzy i przez ponad 50 lat był najlepiej sprzedającym się singlem. Utwór został ponownie wykorzystany w filmie „White Christmas” jako piosenka tytułowa. Berlin za tą kompozycję otrzymał Oscara.

Irwing Berlin był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była Dorothy Goetz, która zmarła w wieku 20 lat, pięć miesięcy po ich ślubie, który wzięli w 1912 roku. Śmierć żony zainspirowała kompozytora do napisania piosenki „When I Lost You” – jednego z pierwszych przebojów artysty.

Drugą żoną została katoliczka, Ellin Mackay, spadkobierczyni kopalni srebra Comstock Lode. Ślub wzięli w 1926 roku pomimo sprzeciwu obu rodzin, a ojciec Ellin ją wydziedziczył. Berlin przepisał na żonę prawa do utworu „Always”, co zapewniło jej stały i duży dochód. Małżonkowie doczekali się trzech córek: Mary Ellin Barrett, Lindy Emmett i Elizabeth Peters oraz syna Irwinga Berlina Juniora, który zmarł jako noworodek w Boże Narodzenie.

Berlin zmarł we śnie 22 września 1989 roku w Nowym Jorku w wieku 101 lat. Został pochowany na cmentarzu Woodlawn w w Nowym Jorku.

Słuchaj w serwisie RMF ON:

RMF ClassicRMF ŚwiętaRMF Piosenka Literacka

Let's Face The Music And Dance  1998