Jak działają sekty?
W ostatnich miesiącach Polacy na nowo zainteresowali się tematyką sekt, a to ze względu na premierę nowego serialu pt. „Niebo. Rok w piekle”. Produkcja inspirowana jest książką „Niebo. Pięć lat w sekcie”, w której autor – Sebastian Keller – spisał swoje wspomnienia z czasów, gdy przebywał w prowadzonym przez Bogdana Kacmajora zborze.
Sekty i grupy destrukcyjne jednak rzadko wyglądają tak, jak podpowiadają nam popularne wyobrażenia czy stereotypy utrwalone w kulturze masowej. Zamiast odizolowanych komun i charyzmatycznych „guru” głoszących koniec świata, częściej mają postać niepozornych wspólnot, warsztatów rozwojowych, spotkań duchowych lub internetowych społeczności obiecujących wsparcie, sens i odpowiedzi na trudne pytania.
To właśnie ta pozorna normalność sprawia, że wiele osób nie dostrzega momentu, w którym granica między zdrową relacją a destrukcyjnym wpływem zostaje przekroczona. Z czasem zmienia się sposób myślenia, język, relacje z bliskimi i hierarchia wartości, a krytyczne myślenie ustępuje miejsca bezwarunkowej lojalności wobec grupy.
Jak rozpoznać, że ktoś jest w sekcie? Charakterystyczne zmiany w zachowaniu
Jak poznać, że ktoś z naszych bliskich mógł znaleźć się pod wpływem takiej grupy? Dr Agnieszka Bukowska tłumaczy, że wszystko zaczyna się najczęściej od stopniowo narastających zmian o charakterze psychosomatycznym.
Należą do nich postępująca izolacja od dotychczasowego środowiska, ograniczanie lub zrywanie relacji z rodziną i przyjaciółmi, a także posługiwanie się specyficznym językiem charakterystycznym dla danej grupy.
Czytaj też: Sekta staje się ważniejsza niż własne dziecko. Ekspertka wyjaśnia, jak kulty manipulują rodzicami
Takim zmianom towarzyszy także wyraźne osłabienie krytycyzmu wobec autorytetu lidera lub wspólnoty oraz skłonność do bezrefleksyjnego przyjmowania przekazywanych treści. – Charakterystyczna staje się również dychotomiczna wizja rzeczywistości, oparta na prostym podziale świata na „my” i „oni”. Z perspektywy profilaktyki kluczowe znaczenie ma dostrzeganie nie pojedynczych zachowań, lecz ich narastającej kumulacji, która może świadczyć o postępującym procesie – wyjaśnia ekspertka.
Sekty a media społecznościowe. Dlaczego liderzy wykorzystują je do werbowania nowych członków?
W czasach, gdy media społecznościowe odgrywają tak istotną rolę w naszym życiu, trudno się dziwić, że liderzy często wykorzystują je do werbowania nowych członków swoich zgromadzeń. Platformy dają nieograniczony dostęp do potencjalnych odbiorców i przyszłych członków, bez konieczności tworzenia formalnych struktur czy fizycznych przestrzeni spotkań.
Liderzy takich środowisk mogą funkcjonować wyłącznie w przestrzeni cyfrowej, budując swój autorytet z poziomu prywatnego mieszkania, przy minimalnych kosztach organizacyjnych i bez bezpośredniej kontroli instytucjonalnej. Ponadto media społecznościowe sprzyjają szybkiemu rozpowszechnianiu uproszczonych, często pseudonaukowych narracji, które dzięki atrakcyjnej formie przekazu zyskują pozory wiarygodności – tłumaczy socjolożka.
Istotną rolę odgrywa tu także mechanizm algorytmicznego wzmacniania treści, który sprzyja powtarzalności przekazu i tworzeniu zamkniętych baniek informacyjnych. – W rezultacie środowisko cyfrowe sprzyja nie tylko rekrutacji nowych członków, lecz także długotrwałemu podtrzymywaniu wpływu lidera, przy jednoczesnym rozmyciu granic odpowiedzialności i utrudnionej kontroli nad tego typu działalnością – podsumowuje.
O ekspertce:
Dr Agnieszka Bukowska – socjolożka, pedagożka, badaczka sekt, terapeutka, adiunkt w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Civitas, dyrektorka Centrum Badań nad Ryzykami Społecznymi i Gospodarczymi Uniwersytetu Civitas. Autorka przedmowy do wznowienia książki Sebastiana Kellera Niebo. Pięć lat w sekcie.