Najważniejsze informacje:
- Populacja gawronów w Polsce gwałtownie spada – rocznie nawet o 4-5%, co może doprowadzić do ich rzadkości w ciągu kilku dekad.
- Przyczyną spadku są zmiany w krajobrazie rolniczym, intensyfikacja rolnictwa oraz konflikty z ludźmi w miastach.
- Gawrony są niezwykle inteligentne i społeczne, a ich znikanie może mieć poważne skutki dla przyrody i bioróżnorodności.
Gawrony w Polsce na wymarciu? Eksperci alarmują o dramatycznym spadku populacji
Jeszcze kilkadziesiąt lat temu gawrony były nieodłącznym elementem polskiego krajobrazu – zarówno na wsiach, jak i w miastach. Dziś jednak ich liczebność spada w zastraszającym tempie. Według najnowszych badań, populacja gawrona w Polsce kurczy się o 4-5% rocznie, co jest jednym z najszybszych spadków wśród krajowych ptaków. Jeśli ten trend się utrzyma, za 30-40 lat gawron stanie się w naszym kraju gatunkiem rzadkim.
Badania pokazują: spadki liczebności są dramatyczne
Obecnie polską populację gawrona szacuje się na 137–178 tysięcy par. Dla porównania, w latach 70. i 80. XX wieku liczba ta wynosiła nawet 350–400 tysięcy. W niektórych regionach, takich jak Wielkopolska, Pomorze czy Ziemia Lubuska, liczebność tych ptaków spadła nawet o 44-62% w ciągu ostatnich kilkunastu lat. Szczególnie niepokojące są dane z północnej Wielkopolski, gdzie w latach 2012–2025 populacja zmniejszyła się o 44%, a na Ziemi Leszczyńskiej – aż o 62%.
Nowoczesne rolnictwo i urbanizacja – główne zagrożenia dla gawronów
Eksperci wskazują, że główną przyczyną spadku liczebności gawronów jest zmiana krajobrazu rolniczego. Nowoczesne, wielkoobszarowe uprawy rzepaku i kukurydzy, zmniejszająca się powierzchnia łąk i pastwisk oraz intensywne stosowanie środków ochrony roślin sprawiają, że ptaki tracą swoje naturalne siedliska i bazę pokarmową. Dawniej gawrony gniazdowały na wsiach, w pobliżu kościołów, cmentarzy czy śródpolnych lasków. Dziś te kolonie znikają najszybciej.
Gawrony preferują zboża jare, które w maju – podczas wychowu piskląt – są niskie i umożliwiają żerowanie. Niestety, te uprawy znikają z polskiego krajobrazu, a ich miejsce zajmują uprawy ozime, które w tym okresie są już zbyt wysokie dla ptaków. Na zachodzie Polski łąki i pastwiska są zaorywane i przekształcane w grunty orne, co dodatkowo pogarsza sytuację.
Miasta – ostatni bastion gawronów?
Wbrew pozorom, wielu gawronom lepiej powodzi się dziś w miastach niż na wsiach. Tereny zielone, skwery, trawniki oraz wysypiska śmieci dostarczają alternatywnych źródeł pokarmu. Jednak i tu ptaki nie mają łatwego życia. Konflikty z mieszkańcami, którzy skarżą się na hałas i zabrudzenia, prowadzą do eksterminacji gawronów, niszczenia ich gniazd i płoszenia. W latach 2020-2022 regionalne dyrekcje ochrony środowiska wydały aż 400 decyzji dotyczących niszczenia kolonii gawronów, z czego 348 było pozytywnych.
W miastach gawrony objęte są tylko częściową ochroną, co umożliwia usuwanie ich gniazd z obiektów budowlanych i terenów zieleni ze względów sanitarnych lub bezpieczeństwa. Władze lokalne coraz częściej korzystają z tych możliwości, co dodatkowo przyczynia się do spadku liczebności ptaków.
Gawrony – inteligentne i społeczne ptaki
Gawrony to niezwykle inteligentne i towarzyskie ptaki. Żyją w dużych koloniach, liczących nawet kilka tysięcy gniazd, i żerują w grupach, często razem z innymi krukowatymi. W stadzie panuje ścisła hierarchia, a osobniki zajmujące wyższe pozycje nocują wyżej w koronach drzew, co zapewnia im większe bezpieczeństwo.
Kolonie gawronów mogą znajdować się nawet 40 kilometrów od miejsc żerowania, a ptaki codziennie przemierzają znaczne odległości w poszukiwaniu pożywienia. Życie w grupie przynosi im wiele korzyści – od wzajemnego ostrzegania o niebezpieczeństwie po informowanie o nowych źródłach pokarmu.
Co dalej z gawronami w Polsce?
Analizy i badania dotyczące spadku populacji gawronów w Polsce zostaną opublikowane w czasopiśmie „Ornis Polonica”. W pracach uczestniczyli naukowcy i przyrodnicy z wielu instytucji, m.in. Stacji Ornitologicznej Muzeum i Instytutu Zoologii PAN, Uniwersytetu Zielonogórskiego, Polskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków oraz regionalnych grup ornitologicznych.
Eksperci podkreślają, że jeśli nie zostaną podjęte zdecydowane działania na rzecz ochrony gawronów i ich siedlisk, już w niedalekiej przyszłości możemy stracić jeden z najbardziej charakterystycznych gatunków polskiej awifauny. To nie tylko strata dla przyrody, ale także dla całego ekosystemu, którego gawrony są ważnym elementem.
źródło: PAP, RMF FM
