Nowoczesna technologia na tropie starożytnych tajemnic
Sztuczna inteligencja już od lat rewolucjonizuje świat nauki, medycyny czy finansów. Teraz jej możliwości wykorzystano do rozwiązania jednej z największych zagadek w dziejach ludzkości: kto napisał Biblię? To pytanie od wieków nurtuje badaczy, teologów i historyków. Dzięki współpracy matematyków, archeologów, biblistów i informatyków, powstał projekt, który może zrewolucjonizować nasze rozumienie początków tekstów biblijnych.
Międzynarodowy zespół i interdyscyplinarne podejście
W skład zespołu weszli naukowcy z różnych dziedzin i krajów, m.in. Shira Faigenbaum-Golovin z Duke University, Israel Finkelstein z Uniwersytetu w Hajfie, Alon Kipnis z Reichman University, Axel Bühler z Protestant Faculty of Theology of Paris, Eli Piasetzky z Uniwersytetu w Tel Awiwie oraz Thomas Römer z Collège de France. Ich wspólnym celem było wykorzystanie sztucznej inteligencji, modelowania statystycznego i analizy lingwistycznej do zbadania autorstwa najstarszych ksiąg Biblii Hebrajskiej, tzw. Enneateuchu (pierwszych dziewięciu ksiąg).
Jak AI analizuje Biblię?
Badacze skupili się na analizie subtelnych różnic w doborze słów i stylu pisania w poszczególnych fragmentach tekstu. AI zidentyfikowała trzy wyraźne tradycje pisarskie, które można przypisać do konkretnych części Biblii: Pięcioksięgu, tzw. Historii Deuteronomistycznej (od Jozuego do Królów) oraz tekstów kapłańskich w Torze. Co ciekawe, wyniki te pokrywają się z wcześniejszymi ustaleniami biblistów, ale po raz pierwszy zostały potwierdzone przez zaawansowane narzędzia matematyczne i komputerowe.
Przełomowe wyniki i nowe możliwości
Model AI nie tylko przypisywał rozdziały do odpowiednich stylów, ale także tłumaczył, na jakiej podstawie podjął decyzję – wskazując konkretne słowa lub zwroty, które były kluczowe dla przypisania danego fragmentu do określonej grupy autorów. To ogromny krok naprzód w porównaniu z dotychczasowymi metodami, które często opierały się na subiektywnych ocenach badaczy.
Zespół przetestował model na 50 rozdziałach, których autorstwo było już wcześniej ustalone przez biblistów. Następnie AI przeanalizowała także te fragmenty, których pochodzenie budziło kontrowersje. Wyniki pozwoliły przypisać sporne rozdziały do jednej z trzech tradycji pisarskich, a także wykazały, że niektóre teksty – jak fragmenty tzw. Narracji o Arce w Księgach Samuela – różnią się stylem na tyle, że nie da się ich jednoznacznie przypisać do żadnej z grup.
Wyzwania i innowacje w analizie starożytnych tekstów
Jednym z głównych problemów, z jakimi musieli zmierzyć się badacze, była ograniczona ilość oryginalnego tekstu. Wiele fragmentów Biblii było wielokrotnie redagowanych, a zachowane wersy są często bardzo krótkie. Standardowe metody statystyczne i uczenie maszynowe nie sprawdzały się w takich warunkach, dlatego zespół opracował własne, dedykowane narzędzie analityczne.
Zamiast klasycznego uczenia maszynowego, które wymaga dużych zbiorów danych, naukowcy porównywali wzorce zdań i częstotliwość występowania określonych słów lub rdzeni wyrazów (tzw. lematów) w różnych fragmentach tekstu. Dzięki temu mogli określić, czy dany rozdział został napisany przez tę samą grupę autorów, co inne fragmenty.
Nie tylko Biblia – przyszłość badań nad starożytnymi tekstami
Shira Faigenbaum-Golovin podkreśla, że opracowana metoda może być stosowana także do innych starożytnych dokumentów, np. do badania autentyczności fragmentów przypisywanych Abrahamowi Lincolnowi czy analizowania Zwojów znad Morza Martwego. To otwiera zupełnie nowe możliwości dla nauki, pozwalając na obiektywną analizę tekstów, których autorstwo do tej pory pozostawało tajemnicą.
„To niezwykła współpraca nauk ścisłych i humanistycznych” – podkreśla Faigenbaum-Golovin. „To zaskakująca symbioza, która pozwala przekraczać granice i odkrywać nowe obszary wiedzy.”
Dzięki połączeniu matematyki, archeologii, biblistyki i informatyki, udało się zrobić kolejny krok w kierunku rozwiązania jednej z największych zagadek historii. Sztuczna inteligencja nie tylko potwierdziła wcześniejsze ustalenia biblistów, ale także pozwoliła na obiektywną analizę spornych fragmentów Biblii. To przełom, który może zmienić sposób, w jaki patrzymy na najważniejsze teksty kultury światowej.
źródło: scitechdaily.com
