Jak rozpoznać i radzić sobie z psychopatą – praktyczny przewodnik
Dr Leanne ten Brinke, psycholog z Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej, od lat bada toksyczne cechy osobowości. Jej zainteresowanie tematem zaczęło się od pracy w biurze zwolnień warunkowych w kanadyjskim Halifax. Już wtedy zauważyła, że psychopatia nie jest zarezerwowana wyłącznie dla przestępców. W trakcie spotkań z osobami po wyrokach, większość wykazywała skruchę – poza jednym przypadkiem, który potraktował terapię jak grę i próbował zastraszyć młodą psycholożkę.
To doświadczenie zniechęciło ją do pracy z przestępcami, ale nie osłabiło fascynacji toksycznymi osobowościami – psychopatią, narcyzmem, makiawelizmem oraz sadyzmem. Jak podkreśla, te cechy można spotkać wszędzie – w rodzinie, pracy, polityce, a nawet w mediach społecznościowych.
Psychopatia – skala zjawiska i jej konsekwencje
Obecnie uważa się, że psychopatia i inne zaburzenia osobowości to nie są to cechy, które ktoś ma lub ich nie ma, lecz mogą one być nasilone w różnym stopniu. Szacuje się, że około 1% populacji spełnia kryteria kliniczne psychopatii, a nawet 18% wykazuje podwyższone poziomy tych cech. Wśród więźniów odsetek ten sięga 20%. Co ciekawe, osoby o tych toksycznych cechach są często bardzo przekonujące i potrafią manipulować nawet komisjami zwolnień warunkowych.
Chociaż większość ludzi nie ma klinicznej psychopatii, osoby z podwyższonymi cechami wyrządzają społeczeństwu nieproporcjonalnie dużo szkód – zarówno w świecie przestępczym, jak i w polityce czy biznesie. Badania wskazują, że zarówno geny, jak i środowisko mają wpływ na rozwój tych cech.
Psychopaci w pracy i na stanowiskach kierowniczych
Według Brinke, osoby o toksycznych cechach są nadreprezentowane na stanowiskach kierowniczych. Są charyzmatyczne, pewne siebie i często mylimy ich pewność siebie z kompetencją. W praktyce jednak ich obecność może prowadzić do konfliktów, demotywacji zespołu i gorszych wyników firmy.
W jednym z przypadków, podczas konferencji inwestorskiej, ekspertka obserwowała prezesa firmy, który publicznie poniżał współpracowników i klientów. Co zaskakujące, publiczność była zachwycona jego zachowaniem, choć badania pokazują, że takie cechy nie przekładają się na sukcesy finansowe.
Jak rozpoznać toksyczną osobowość?
Rozpoznanie psychopaty czy narcyza nie jest łatwe. Osoby te potrafią być niezwykle czarujące i przekonujące. Warto jednak zwrócić uwagę na kilka sygnałów ostrzegawczych:
- częste przerywanie innym i złość, gdy ktoś im przerywa,
- ignorowanie granic osobistych i zawodowych,
- „love bombing” w związkach – nadmierna atencja na początku relacji,
- brak empatii, impulsywność, krótkotrwałe wybuchy emocji,
- ciągłe stawianie siebie w centrum uwagi,
- czerpanie satysfakcji z porażek innych.
Nie można polegać wyłącznie na mowie ciała w wykrywaniu kłamstw – lepiej zwracać uwagę na niespójności w wypowiedziach i zadawać dodatkowe pytania.
Jak radzić sobie z osobami o takich cechach?
Unikanie kontaktu z każdą osobą o toksycznych cechach jest nierealne. Najważniejsze jest wyznaczanie jasnych granic – najlepiej spisanych lub wyraźnie zakomunikowanych. Osoby o psychopatycznych cechach są bardziej skłonne do łamania zasad, jeśli nie są one jasno określone.
Nagradzanie pozytywnych zachowań może być skuteczniejsze niż kara. Osoby z psychopatycznymi cechami są silnie zmotywowane przez nagrody, a kara często nie przynosi efektów. W pracy nagrodą może być awans lub podwyżka, ale nie zaleca się powierzania takim osobom stanowisk kierowniczych, ponieważ mają tendencję do mobbingu podwładnych.
W trudnych rozmowach warto szukać wspólnego mianownika i formułować prośby w formie pytań, co może zmniejszyć ryzyko agresywnej reakcji. W przypadku związków z osobami o toksycznych cechach, decyzja o odejściu powinna być dobrze przemyślana i najlepiej skonsultowana ze specjalistami, ponieważ moment rozstania może być szczególnie niebezpieczny.
Czy można zmienić swoją osobowość?
Jeśli ktoś obawia się, że sam wykazuje toksyczne cechy osobowości, to już dobry znak – osoby z psychopatią rzadko odczuwają potrzebę zmiany. Badania pokazują, że pracując nad empatią i wdzięcznością, można obniżyć poziom toksycznych cech. Osobowość nie jest niezmienna – drobne zmiany w zachowaniu mogą z czasem przynieść pozytywne efekty.
źródło: theguardian.com
- Psychologia wskazuje 8 sygnałów. Po tym poznasz, że twoje dziecko jest dojrzałe emocjonalnie!
- Tych słów nie używaj przy wybuchu dziecka. Psychologia wskazuje jasną alternatywę
- Czy psychopatia w ogóle istnieje? Wyniki badań dają do myślenia
- Najsłynniejszy eksperyment psychologiczny otrzyma nowe życie. Tym razem w formie reality show Netflixa
- Milczysz podczas rozmów w grupie? Psychologia wie, co za tym stoi
